Định luật I nhiệt động lực học: Hiểu quy ước dấu của công
Cả ΔU=Q−W và ΔU=Q+W đều có thể đúng. Xác định công do hệ thực hiện hay công tác dụng lên hệ trước khi thế số.
Vì sao hai sách dùng dấu khác nhau?
Đọc định nghĩa công. Quy ước nhiệt vào hệ là Q>0, công do hệ thực hiện cho ΔU=Q−W_by. Công tác dụng lên hệ cho ΔU=Q+W_on. Do W_on=−W_by, hai phương trình mô tả cùng một cân bằng năng lượng.
Tính cùng một quá trình hai lần
Hệ khí kín không trao đổi khối lượng nhận 500 J nhiệt và thực hiện 200 J công khi giãn nở. Bỏ qua biến thiên động năng, thế năng vĩ mô.
- Quy ước công do hệ: Q=+500 J, W_by=+200 J; ΔU=500−200=+300 J.
- Quy ước công lên hệ: Q=+500 J, W_on=−200 J; ΔU=500+(−200)=+300 J.
Chỉ nhớ “giãn nở có công dương” có thể cho đáp án sai 700 J với công thức thứ hai. Giữ nhãn by/on trong bài giải.
Đọc từng điều kiện riêng
| Điều kiện | Kết luận trực tiếp | Không phải kết luận trực tiếp |
|---|---|---|
| Đoạn nhiệt | Q=0 | ΔU=0 |
| Chu trình đầy đủ trở về cùng trạng thái | ΔU=0 | Q và W đều bằng không ở mọi giai đoạn |
| Nội năng tăng | ΔU>0 | Nhất thiết có nhiệt truyền vào |
Trong nén đoạn nhiệt, công 80 J tác dụng lên khí cho ΔU=+80 J dù không truyền nhiệt. Với mô hình khí lý tưởng có nội năng chỉ phụ thuộc nhiệt độ, quá trình đẳng nhiệt có ΔU=0. Đừng khái quát mô hình vật chất này cho mọi hệ.
Kiểm tra dấu bằng một câu
Nêu ranh giới hệ, chiều truyền nhiệt và chiều thực hiện công. Sau đó nói: “Hệ nhận 500 J dưới dạng nhiệt và chuyển 200 J ra ngoài dưới dạng công, nên tăng 300 J.” Các số phải khớp cách giải thích này.
Bài tự biên soạn này luyện quy ước dấu trong nhiệt động lực học. Nó không có nghĩa kỳ thi chính thức chỉ chấp nhận một cách đặt tên quy ước. Định nghĩa trong đề bài được ưu tiên.