Động lượng hay năng lượng? Chọn định luật cho va chạm

Va chạm dính có thể bảo toàn động lượng nhưng giảm động năng. Chọn hệ và khoảng thời gian trước khi chọn định luật.

Minh họa: Động lượng hay năng lượng? Chọn định luật cho va chạm

Vì sao không bắt đầu mọi va chạm bằng bảo toàn động năng?

Định luật áp dụng phụ thuộc hệ và quá trình. Tổng động lượng bảo toàn khi tổng xung lượng ngoại lực lên hệ bằng không. Va chạm đàn hồi có tổng động năng không đổi giữa trạng thái trước và sau. Đây là hai điều kiện khác nhau.

Ví dụ đầy đủ về va chạm dính

Xe 1 kg chuyển động +4 m/s đâm vào xe 1 kg đứng yên rồi dính lại. Chọn hai xe làm hệ, giả sử tổng xung lượng ngoại lực trong va chạm không đáng kể.

Động lượng ban đầu là 1×4+1×0=4 kg·m/s. Do đó (1+1)v=4, nên vận tốc chung cuối là +2 m/s.

Động năng ban đầu (1/2)×1×4²=8 J; động năng cuối (1/2)×2×2²=4 J. Phần giảm 4 J chuyển thành biến dạng, nhiệt năng và các dạng khác. Tổng năng lượng không biến mất. Áp thêm phương trình bảo toàn động năng sẽ mâu thuẫn với mô hình dính.

Chọn định luật bằng cách kiểm tra điều kiện

Nhiệm vụKiểm tra trước
Vận tốc chung cuốiĐộng lượng hệ và xung lượng ngoại lực
Động năng bị giảmĐộng năng ban đầu, cuối
Bảo toàn cơ năngChuyển hóa do ma sát hoặc biến dạng
Lực tác dụng trong một khoảng thời gianCó cần hệ thức xung lượng–động lượng không

Va chạm ngắn có thể giúp biện minh việc bỏ qua một số xung lượng ngoại lực nhưng không miễn điều kiện một cách phổ quát. Với hệ chỉ gồm xe đâm tường, xung lượng của tường có thể lớn. Đưa tường và Trái Đất vào hệ sẽ đổi ranh giới hệ.

Tự kiểm tra: nếu xe thứ hai ban đầu đi −2 m/s, cùng giả thiết cho tổng động lượng 2 kg·m/s và vận tốc chung cuối +1 m/s. Giữ dấu trong động lượng và bình phương tốc độ khi tính động năng. Đây là bài tự biên soạn.