Đạo hàm trong CSCA: Từ tốc độ biến thiên trung bình đến hệ số góc tiếp tuyến
Xây dựng đạo hàm từ một ví dụ tỷ số sai phân tự biên soạn, kiểm tra giới hạn hệ số góc và phân biệt khả vi với liên tục.
Đạo hàm không phải hệ số góc bất kỳ qua hai điểm
Tốc độ biến thiên trung bình so sánh hai đầu vào được phép:
Tại một điểm trong, đạo hàm tồn tại khi tỷ số này tiến tới cùng một giới hạn hữu hạn lúc h tiến về không từ cả hai phía. Cả hai đầu vào phải nằm trong tập xác định. Trước hết hiểu định nghĩa, ý nghĩa hình học và áp dụng đơn giản. Bài này không xác định toàn bộ giải tích đại học là phạm vi thi.
Tự rút gọn một tỷ số
Cho và xét :
| h | Tốc độ biến thiên trung bình |
|---|---|
| 0.2 | 6.2 |
| 0.02 | 6.02 |
| -0.02 | 5.98 |
| -0.2 | 5.8 |
Hai phía đều tiến tới 6, nên . Đây là phép tính giới hạn, không phải thế không vào phân thức ban đầu. Phân thức đó không xác định tại h=0; điều quan trọng là hành vi gần đó.
Tiếp tuyến cần cả điểm lẫn hệ số góc
Đường cong chứa và tiếp tuyến có hệ số góc 6. Do đó
Chỉ hệ số góc chưa xác định duy nhất một đường thẳng. Kiểm tra phương trình tiếp tuyến đi qua đúng điểm và thể hiện hướng cục bộ của đường cong. Cần giải thích được giới hạn hệ số góc cát tuyến tạo ra hệ số góc tiếp tuyến thế nào.
Hai mẹo không đúng
“Tiếp tuyến chỉ có thể gặp đường cong một lần” không phải định nghĩa tổng quát. Tiếp tuyến của tại là , còn gặp đường cong tại . Đạo hàm mô tả hành vi cục bộ tại điểm chọn, không đếm giao điểm trên toàn đồ thị.
“Liên tục nghĩa là khả vi” cũng sai. Hàm liên tục tại không, nhưng tỷ số bên phải bằng 1, bên trái bằng -1. Tại đó không có một đạo hàm hai phía duy nhất. Hiểu giới hạn nào phải trùng nhau sẽ hữu ích hơn học thuộc một loạt ngoại lệ.
Giữ bốn điều trong bài giải
Xác định đầu vào, viết tỷ số với h khác không, kiểm tra giới hạn và nối hệ số góc thu được với đúng điểm trên đường cong. Nếu hỏi tiếp tuyến, thêm phương trình dạng điểm–hệ số góc. Dù dùng quy tắc đạo hàm quen thuộc, vẫn phải kiểm tra riêng tập xác định và mọi điểm góc hoặc biên giữa các phần.